Çevre Vergilerinin Çevresel Tahribat Üzerindeki Etkisine Yönelik Ampirik Bir Değerlendirme
Şu kitabın bölümü: Albayrak, M. (ed.) 2025. Kamu Maliyesi Alanında Kuramdan Politikaya Seçili Araştırmalar.

Muhammet Aktuğ
Karadeniz Teknik Üniversitesi
Hüseyin Ünal
Karadeniz Teknik Üniversitesi

Özet

Bu çalışma 1995-2023 döneminde Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde çevre vergilerinin çevresel tahribat üzerindeki etkisini incelemektedir. Çalışmada, çevre vergilerinin ekolojik baskıların hafifletilmesinde etkili bir çevre politikası aracı mı yoksa esas olarak kamuya gelir sağlamayı hedefleyen mali araçlar olarak mı hizmet ettikleri araştırılmaktadır. Açıklayıcı değişken olarak, çevre vergilerinin (ET) yanında ekonomik büyüme (GDP), yenilenebilir enerji tüketimi (REC) ve enerji verimliliği (EE) de kullanılmış, böylece çevresel tahribat üzerindeki ölçek, ikame ve verimlilik etkilerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bağımlı değişken olarak, çevresel tahribatın en kapsamlı göstergelerinden biri kabul edilen ekolojik ayak izi (EFP) tercih edilmiş; bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki kısa ve uzun vadeli ilişkilerin tespiti için, AB ülkeleri arasındaki yapısal farklılıklar da hesaba katılarak, kümeleme analizi ve CS-ARDL modelinden faydalanılmıştır. Teorik varsayımlara göre, ET’nin negatif dışsallıkları içselleştirmesi, temiz enerji kullanımını teşvik etmesi ve ekolojik yükleri azaltması gerekmektedir. Ancak geçmiş çalışmalarda genellikle vergilerin tasarım ve uygulanmasındaki eksiklikler, yeşil paradoks ve rebound etkisi gibi faktörlere bağlı olarak karmaşık sonuçlara işaret edilmektedir. Bu çalışma kapsamındaki model sonuçları ise tüm örneklemde ET’nin EFP üzerinde önemli bir etkisinin olmadığını, buna karşılık GDP’nin çevresel baskıyı artırma, EE’nin ise bu baskıyı azaltma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Ayrıca, kümeleme analizi sonuçları, farklı kümeler için farklı etkiler ortaya koymaktadır. Buna göre, ET Küme 1’de anlamlı bir etkiye sahip değil iken Küme 2’de çevresel tahribatı daha da artırmakta, Küme 3’te ise EFP’yi önemli ölçüde azaltmaktadır. Elde edilen bulgular, çevre vergilerinin ekolojik etkilerinin ülkelerin yapısal özellikleri, politik çerçevesi ve enerji kaynakları gibi hususlara bağlı olarak değişeceği şeklinde yorumlanmaktadır. Bu sebeple, çalışmada AB genelinde çevresel tahribatın azaltılması ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğinin sağlanması için ülkelere özgü ve iyi tasarlanmış çevre vergisi politikalarına ihtiyaç olduğunun altı çizilmektedir.

Kaynakça Gösterimi

Aktuğ, M. & Ünal, H. (2025). Çevre Vergilerinin Çevresel Tahribat Üzerindeki Etkisine Yönelik Ampirik Bir Değerlendirme. In: Albayrak, M. (ed.), Kamu Maliyesi Alanında Kuramdan Politikaya Seçili Araştırmalar. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1122.c4554

Lisans

Yayın Tarihi

29 December 2025

DOI

Kategoriler