Kamu Yönetiminde Liyakat ilkesinin Geleceği: Bürokratik Modernleşmeden Yapay Zekâ Destekli Personel Yönetimine
Şu kitabın bölümü:
Çetin,
M.
Ş.
(ed.)
2026.
Türkiye'de Kamu Yönetiminin Tarihsel Gelişimi: Merkezileşme, Bürokrasi ve Modernleşme.
Özet
Liyakat ilkesi, kamu hizmetlerinin nitelikli, tarafsız ve güvenilir biçimde yürütülmesini sağlayan temel kamu personel yönetimi ilkelerinden biridir. Bu çalışmada, Türkiye’de kamu yönetiminde liyakat ilkesinin tarihsel gelişimi bürokratik modernleşme süreciyle bağlantılı olarak incelenmiş ve dijitalleşme ile yapay zekâ uygulamalarının liyakat sistemi üzerindeki olası etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmada öncelikle Osmanlı Devleti’nin son döneminde kamu görevlerinin kurallı bir yapıya kavuşturulması, memur sicillerinin tutulması ve eğitimli kamu görevlilerinin yetiştirilmesine yönelik reformlar ele alınmıştır. Ardından Cumhuriyet döneminde kamu görevine girişin anayasal bir hak olarak düzenlenmesi, 788 sayılı Memurin Kanunu ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun sınıflandırma, kariyer ve liyakat ilkeleri incelenmiştir. Çalışmada, liyakat ilkesinin mevzuatta açık biçimde yer almasına rağmen uygulamada kayırmacılık, siyasal patronaj, istisnai kadroların kapsamı, mülakat süreçlerinin nesnelliği, görevde yükselme ölçütleri ve performans değerlendirmesine ilişkin sorunların devam ettiği belirtilmektedir. Dijitalleşme ve yapay zekâ destekli personel yönetimi uygulamaları; standartlaşma, izlenebilirlik, veri temelli planlama ve şeffaflık bakımından önemli imkânlar sunmaktadır. Bununla birlikte algoritmik önyargı, kişisel verilerin korunması, açıklanabilirlik ve hesap verebilirlik sorunları yeni risk alanları oluşturmaktadır. Sonuç olarak dijital araçlar, insan denetiminin yerini alan karar mekanizmaları olarak değerlendirilmeyerek açık ölçütler, etkili itiraz yolları ve denetlenebilir süreçlerle desteklenen karar destek araçları olarak kullanılmalıdır.
