Törenin Sözle Beyanı: Kurucu ve Çağdaş Metinlerde Töreli Türk Edebiyatı
Şu kitabın bölümü:
Çark,
Ö.
&
Uçgan,
N.
(eds.)
2025.
Alanlararası Töreli İlmî Çalışmalar I.
Özet
Töreli Türk Edebiyatı, kadim töreyi, edebî bir çatı altında toplamayı kendisine şiar edinen anlayışın genel adıdır. Törenin esasını, Allah (C.C.) belirler. Dolayısıyla edebî gelenek, doğrudan esasını O’nun (C.C.) belirlediği hakikat alanına bağlı bir teşekkül ve tekâmül süreci yaşar. Başta Orhun Abideleri olmak üzere, Kutadgu Bilig, Dîvânü Lugâti’t-Türk, Atebetü’l-Hakâyık, Dîvân-ı Hikmet ve Kitâb-ı Dedem Korkut gibi eserlerin tümü tamamen töreli bir niteliği haizdir. Bunlar, genellikle Allah lafz-ı celâli ve “be” harfinin sembolizmi; yani besmele ile söze başlar. Elbette bunda Karahanlı dönemi Türkçe Kur’an-ı Kerim tercümelerinin de tesiri büyüktür. Fakat her halükârda töreli edebî dairede Kur’an ve sünnetin belirlediği hakikat alanına bağlı bir edebî gelenek söz konusudur. Yeni devletin kuruluşu sırasında maalesef edebî gelenek ile bu alan arasına bir set çekilmiştir. Bu yüzden edebî geleneğe, gerçek ve hakîkî kimliğinin yeniden kazandırılması elzemdir. Elbette gelenekte buna dair töreli edebî faaliyetler her zaman olmuştur ve olacaktır. Bu bağlamda yazıda; öncelikle Töreli Türk Edebiyatı’nın Orhun Âbideleri, Dîvânu Lugâti’t-Türk, Kutadgu Bilig, Atebetü’l-Hakâyık, Dîvân-ı Hikmet ve Kitâb-ı Dedem Korkut gibi kurucu metinlerinde töre ve Türk konularının nasıl ele alındığı değerlendirilmiş ve ardından ikinci bölümde Töreli Türk Edebiyatı kavramı ve çağdaş metinlerde törenin temel veçheleri üzerinde durulmuştur. Kısacası, Töreli Türk Edebiyatı’na yakından bir temaşa ile bu edebiyatın imkânları ele alınarak bunların töreli edebî gelenekte yeniden ortaya çıkarılması adına bazı tekliflerde bulunulmuştur.
