İsveç ve Norveç’te Refah Devleti: Maliye Politikaları ve Sosyal Sürdürülebilirlik
Şu kitabın bölümü:
Yurdadoğ,
V.
(ed.)
2025.
Kamu Maliyesi Alanında Güncel Araştırmalar.
Özet
Bu çalışma, İsveç ve Norveç refah modellerinin mali yapıları ve sosyal politikaları aracılığıyla sürdürülebilir refahı nasıl güvence altına aldığını incelemektedir. Sosyal devlet anlayışı, II. Dünya Savaşı sonrasında bireyleri sosyal risklere karşı korumak ve gelir dağılımında adaleti sağlamak amacıyla gelişmiştir. Özellikle gelişmiş ülkelerde kapsamlı mali ve sosyal araçlarla desteklenmiştir. Ancak 21. yüzyılda küreselleşme, dijital dönüşüm, demografik yaşlanma, çevresel sorunlar ve COVID-19 gibi gelişmeler sosyal devletin mali temellerini zorlamış, kamu harcamalarının artışı mali sürdürülebilirlik tartışmalarını gündeme getirmiştir. İsveç modeli, yüksek vergi tabanı, kapsamlı sosyal transferler ve merkezi koordinasyon ile gelir eşitsizliğini azaltmayı hedefler. Evrenselci politikalar ve “Halkın Evi” anlayışıyla şekillenen sistem, tam istihdam, yoksulluğun önlenmesi ve sosyal güvenlik mekanizmalarının güçlendirilmesine dayanır. 1990’larda yaşanan mali kriz sonrası vergi reformları, bütçe disiplini ve piyasa temelli düzenlemelerle mali sürdürülebilirlik sağlanmıştır. Dijitalleşme ve yerel yönetimlerin aktif rolü, hizmet sunumunda verimlilik ve mali disiplini artırırken, savunmasız grupların erişim sorunları dikkate alınmaktadır. Norveç modeli ise kamu merkezli mali yapı, petrol gelirlerinin stratejik yönetimi ve toplumsal uzlaşı kültürü ile krizlere karşı dayanıklı bir refah sistemi sunar. Norveç Varlık Fonu, makroekonomik istikrar ve sosyal hakların finansmanında önemli bir rol oynar. Dijital hizmetler ve yerel yönetimlerin koordinasyonu mali verimlilik ve kapsayıcılığı artırırken, dugnad kültürü gibi toplumsal dayanışma unsurları da sistemin sürdürülebilirliğini güçlendirir. Her iki model, sosyal hakların güvence altına alınmasının ötesinde, maliye politikası araçlarının etkin ve adil kullanımına dayanır. Vergi politikaları, kamu harcamaları, transfer mekanizmaları ve doğal kaynak fonları hem gelir eşitsizliğini azaltır hem de kriz dönemlerinde mali tampon işlevi görür. İsveç ve Norveç örnekleri, sosyal devletin uzun vadeli sürdürülebilirliği için güçlü mali altyapı, kapsayıcı politikalar ve dijital dönüşümün kritik olduğunu göstermektedir.
