Hava Trafik Yönetiminde Yapay Zekâ Uygulama Süreci
Şu kitabın bölümü: Önen, V. (ed.) 2025. Havacılık Yönetiminde Yapay Zeka Uygulamaları.

Seda Çeken
İstanbul Üniversitesi

Özet

Bu kitap bölümü, hava trafik yönetiminde (Air Traffic Management – ATM) yapay zekâ tabanlı dönüşümün kapsamını bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Öncelikle ATM’nin temel bileşenleri, operasyonel süreçleri ve sistem mimarisi açıklanmakta ve yapay zekânın sisteme entegrasyonunun oluşturduğu paradigma değişimi ele alınmaktadır. Otomasyon düzeyleri, karar destek sistemleri, insan–makine etkileşimi, bilişsel yük ve emniyet yönetimi bağlamında yapay zekâ uygulamalarının gelişen rolü değerlendirilmektedir. Makine öğrenmesi, derin öğrenme, doğal dil işleme, bilgisayarla görme, kestirimci analitik ve çok etmenli pekiştirmeli öğrenme gibi yöntemlerin trafik akışı, kapasite planlaması, operasyonel verimlilik ve çevresel sürdürülebilirlik üzerindeki etkileri tartışılmaktadır. Bölümün merkezinde ise SESAR (Single European Sky ATM Research) kapsamında yürütülen DIALOG, ORCI, AWARE, SynthAIR, JARVIS, DARWIN, ASTRA ve TRUSTY projeleri yer almaktadır. Bu projelerin teknik yenilikleri, operasyonel çıktıları ve insan faktörleri açısından önemi analiz edilmektedir. Dijital asistanlar, hotspot öngörüsü, karmaşıklık yönetimi, emniyet kestirimi, açıklanabilir yapay zekâ (XAI) ve insan-merkezli tasarım gibi alanlarda bu projelerin ATM dönüşümüne nasıl yön verdiği ortaya konmuştur. Tartışma ve sonuç kısmında ise güvenilirlik, etik yönetişim, iş gücü uyumu, beceri kaybı ve siber dayanıklılık gibi kritik unsurlar ele alınmakta ve geleceğe yönelik insan–yapay zekâ iş birliğini güçlendirecek politika ve araştırma önerileri sunulmaktadır.

Kaynakça Gösterimi

Çeken, S. (2025). Hava Trafik Yönetiminde Yapay Zekâ Uygulama Süreci. In: Önen, V. (ed.), Havacılık Yönetiminde Yapay Zeka Uygulamaları. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1142.c4710

Lisans

Yayın Tarihi

30 December 2025

DOI

Kategoriler