Bölgesel kalkınmışlık farklarının önemli bir göstergesi olan yoksulluk, Türkiye'nin mekânsal ve sosyo-ekonomik yapısında belirgin bir heterojenlik sergilemektedir. Bu yapının statik olmadığını ve zaman içinde dönüşüme uğradığını dikkate alan bu araştırma, Türkiye'deki bölgesel yoksulluk profillerinin 2014-2024 dönemindeki yapısal dönüşümünü ve bu dönüşümün ortaya çıkardığı yeni mekânsal kümelenme örüntülerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dayanan bölgesel yoksulluk göstergelerinin 26 İBBS Düzey 2 bölgesindeki 10 yıllık değişimi ve kümelenme dinamikleri incelenmiştir.

Çalışmanın metodolojik çerçevesi, Türkiye'deki bölgesel yoksulluk profillerinde 2014-2024 döneminde yaşanan yapısal değişimi ve bu değişimin dinamiklerini modellemek üzerine kuruludur. Bu doğrultuda, bölgelerin karmaşık ve geçişken profillerini, ayrıca farklı geometrik özelliklere sahip kümeleri etkin bir şekilde modelleyebilen, esnek bir yaklaşım sunan Gustafson-Kessel (GK) bulanık kümeleme algoritması tercih edilmiştir. Analiz, 2014 ve 2024 yılları verilerine ayrı ayrı uygulanarak, bölgesel yoksulluk haritasındaki 10 yıllık dönüşüm karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Analizde TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından sağlanan ve eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dayanan bölgesel yoksulluk göstergeleri (yoksulluk eşiği, yoksul sayısı ve yoksulluk oranı) esas alınmıştır. Değişkenlerin farklı ölçek etkilerini ortadan kaldırmak ve analiz güvenirliğini artırmak için verilere z-skor standartlaştırması uygulanarak normalizasyon sağlanmıştır

Çalışmada elde edilen bulgular, Türkiye'deki bölgesel yoksulluk dinamiklerinde 2014-2024 yılları arasında önemli bir yapısal değişim yaşandığını göstermektedir. Analiz sonuçları, 2014 yılında gözlemlenen geleneksel bölgesel eşitsizlik haritasının, 2024'e gelindiğinde belirgin bir şekilde yeniden şekillendiğini ortaya koymuştur. 2014 yılında metropol bölgelerin (TR10-İstanbul, TR51-Ankara) nispeten daha düşük yoksulluk oranlarına sahip kümede yer aldığını; İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin yüksek yoksulluk oranlı kümelerde toplandığını göstermiştir. Buna karşılık, 2024 yılı analizi bu yapının dikkate değer bir değişim gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle, metropol bölgeler 2024'te nispeten daha yüksek yoksulluk oranlarına sahip kümede konumlanırken; Doğu, Güneydoğu ve İç Anadolu bölgeleri, 2024'te nispeten daha elverişli yoksulluk oranlarına sahip bir kümede yer almıştır.

Çalışmanın metodolojik bulgularından biri, Gustafson-Kessel (GK) algoritmasının bu dinamik geçişleri modellemedeki başarısıdır. GK'nın bulanık yaklaşımı, bölgelerin birden fazla kümede yer almasına imkân tanıyarak, bu bölgesel profillerdeki değişimi geleneksel yöntemlere kıyasla daha incelikli bir biçimde ortaya koymuştur. Bu yapısal değişimin istatistiksel niteliği, küme validasyon metrikleri ile de desteklenmektedir. 2014 yılındaki küme yapısı (PC: 0,7907, CE: 0,351) daha "bulanık" ve geçişken bir profili işaret ederken, 2024 yılındaki küme yapısı (PC: 0,9531, CE: 0,083) çok daha "net" ve "keskin" bir kümelenmeyi göstermektedir. Bu durum, 10 yıl içinde bölgeler arası yoksulluk ayrımının sadece yön değiştirmekle kalmadığını, aynı zamanda bu yeni bölgesel yapının istatistiksel olarak daha belirgin hale geldiğini göstermektedir.