Türkiye’de Vergi Gelirleri ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Zaman Serileri Analizi ile İncelenmesi
Şu kitabın bölümü:
Çemrek,
F.
(ed.)
2026.
Zaman Serileri Analizi: Güncel Yöntemler ve Uygulamalar I.
Özet
Bir devletin elde ettiği vergi gelirleri en önemli kamu finans araçlarından biridir. Bu sayede elde edilen vergi gelirleri, devletin varlığını sürdürebilmesi için gerekli olan mali kaynağın temininde en stratejik müdahale araçlarından biridir. Ancak vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini ele alan literatürdeki uygulamalı çalışmalar incelendiğinde tam bir fikir birliği bulunmamaktadır. Bu çalışmaların çoğunda vergi gelirlerinin ekonomik büyümeyi olumlu etkilediği, kalan kısmında ise olumsuz etkilediği veya birbirlerini etkilemedikleri söylenmektedir. Mevcut teorik yaklaşımlarda vergi gelirlerine ait politikaların uzun dönemde ekonomik büyüme üzerinde çok boyutlu ve derin etkiler bıraktığını belirtilmektedir. Bu ifadeler doğrultusunda bu çalışmada Türkiye için 1972-2024 dönemi verileri kullanılarak Ekonomik Büyüme bağımlı değişkeni ve Vergi Gelirleri bağımsız değişkeni arasındaki ilişki %5 anlamlılık düzeyinde zaman serileri ile analiz edilmiştir. Model belirlendikten sonra analizin ilk olarak değişkenlerin durağanlık düzeylerini belirlemek için literatürde yaygın kullanılan birim kök testleri (ADF ile PP) kullanılmış ve değişkenlerin aynı düzeyde durağan olduğu belirlenmiştir. Değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkinin varlığını sınayan Johansen eşbütünleşme testi ile istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye rastlanılmamıştır. Son aşamada değişkenler arasındaki kısa dönemli ilişkinin varlığını sınayan UVAR Granger nedensellik testi ile ekonomik büyümeden vergi gelirlerine doğru kısa dönemli bir ilişki bulunmuştur. Bu sonuç ekonomik büyümenin vergi gelirleri üzerinde belirleyici bir etkisi olduğunu kanıtlamaktadır. Ancak Vergi Gelirlerinden Ekonomik Büyümeye doğru herhangi bir kısa dönemli ilişki bulunmamış ve Vergi Gelirlerinin Ekonomik Büyümeyi üzerinde belirleyici bir etkisi olmadığını kanıtlamaktadır.
