Yarı Kamusal Bir Mal Olarak Eğitimin Yerel Ekonomik Performansa Etkisi: Gümüşhane İli için ARDL Yaklaşımı
Şu kitabın bölümü:
Şahin,
M.
&
Önder,
K.
(eds.)
2026.
İktisat ve Maliye Alanlarında Teorik ve Ampirik Araştırmalar.
Özet
Bu çalışma, yarı kamusal mal niteliği taşıyan eğitimin yerel ekonomik performans üzerindeki etkisini, Gümüşhane ili özelinde incelemektedir. Çalışmanın amacı; eğitim, altyapı, sağlık ve nüfus değişkenlerinin ekonomik büyüme üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini, hem kısa hem de uzun dönem dinamikleri çerçevesinde ortaya koymaktır. Analizde kullanılan veri seti, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) veri tabanından temin edilmiş olup, 2000-2024 dönemine ait yıllık gözlemlerden oluşmaktadır. Çok boyutlu yapıya sahip eğitim (EDU), altyapı (INFRA) ve sağlık (HEALTH) değişkenleri, Temel Bileşenler Analizi (PCA) aracılığıyla bileşik endekslere dönüştürülmüştür. Serilerin farklı durağanlık derecelerine sahip olması nedeniyle Otoregresif Dağıtılmış Gecikmeler (ARDL) yöntemi tercih edilmiştir. Bunun yanı sıra, değişkenler arasındaki dolaylı etki mekanizmalarını ortaya koymak amacıyla aracılık analizi uygulanmış ve aracılık etkisinin istatistiksel anlamlılığı Sobel testi ile doğrulanmıştır. Sınır testi sonuçları, değişkenler arasında güçlü bir uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. Uzun dönem tahmin sonuçları; eğitim endeksindeki bir standart sapmalık artışın ekonomik büyümeyi yaklaşık %0,95, sağlık göstergesindeki aynı büyüklükteki artışın ise yaklaşık %1,87 oranında artırdığını göstermektedir. Hata düzeltme terimi negatif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Kısa dönemde ortaya çıkan dengesizliklerin yaklaşık %26'sı her dönemde giderilmekte ve sistem yaklaşık dört dönemde dengeye yakınsamaktadır. Aracılık analizi bulguları, altyapı değişkeninin ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin doğrudan değil, eğitim kanalı üzerinden dolaylı biçimde gerçekleştiğini göstermekte olup, Sobel testi bu dolaylı etkiyi istatistiksel olarak doğrulamaktadır.
