Mikroplastik Toprak Kirletici Kaynaklarının İnsan ve Toprak Sağlığı Üzerine Etkisi
Şu kitabın bölümü: Budak, Y. (ed.) 2025. Yeşil Kimya ve Sağlık: Çevresel Dönüşümün Bilimsel Temelleri.

Meliha Burcu Gürdere
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Ayşegül Nazlı Özcan
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi

Özet

Plastik kirliliği, 21. yüzyılın en büyük çevresel sorunlarından biridir. Özellikle pandemi döneminde kontrolsüz kullanılan eldiven, maske gibi biyomedikal plastik ürünler uygun şekilde bertaraf edilmedikleri için su ve karasal ekosistemlere karışarak ciddi çevre kirliliğine sebep olmaktadır.  Son yıllarda artan nüfus artışına bağlı olarak plastiklerin aşırı miktarda kullanılması karasal ve su ekosistemlerinde mikroplastik kirliliğine sebep olmaktadır. Mikroplastik kirlilik; toprak, su ve böcek ekosistemlerini etkileyen kritik bir küresel çevre sorunu olarak ortaya çıkmıştır. Mikroplastiklerin yaygın varlığı, tarım topraklarına sızarak gıda güvenliğini ve insan sağlığını tehdit etmesi nedeniyle, küresel ölçekte acil bir çevre sorunu olarak ortaya çıkmaktadır. Olağanüstü dayanıklılıkları ve biyolojik bozulmaya karşı dirençleri, tarımsal topraklarda sürekli olarak bulunmalarına katkı sağlar. Topraktaki mikroplastikler, toksik katkı maddelerini toprağa salarak mikrobiyal toplulukları bozabilir. Besin döngüsü gibi temel toprak işlevlerini de bozarak insan sağlığı için fizyolojik ve/veya mekanik hasara neden olabilir. Ayrıca, mikroplastikler bitkiler içinde birikip taşınma potansiyeline sahiptir ve bitkinin büyümesini de önemli ölçüde etkileyebilir. Bu çalışmada; günümüzde oldukça yaygın olarak kullanılan plastiklerin parçalanarak mikroplastiğe dönüşmesi sürecinde; mikroplastik kirlilik kaynakları, bunların ekosisteme, tarım toprağı ve besin zinciri üzerinden insan sağlığı üzerine etkisi incelenerek mikroplastik kirliliği önlemeye yönelik etkili öneriler sunulmuştur. Tarım topraklarında mikroplastik kalıntılarını önlemek için; olabildiğince plastik malzeme kullanımının azaltılması, biyolojik parçalanabilir ve çevre dostu alternatiflerin teşvik edilmesi, halkın bilinçlendirilerek atık yönetiminin iyileştirilmesi, geri dönüşüm sürecinin desteklenmesi, sürdürülebilir tarım uygulamalarının benimsenmesi ve toprak iyileştirme tekniklerinin uygulanmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Çevrede mikroplastik oluşumunu ve varlığını azaltmak için uygun düzenlemelerin önerilmesi ve uygulanması hayati önem taşımaktadır.

Kaynakça Gösterimi

Gürdere, M. B. & Özcan, A. N. (2025). Mikroplastik Toprak Kirletici Kaynaklarının İnsan ve Toprak Sağlığı Üzerine Etkisi. In: Budak, Y. (ed.), Yeşil Kimya ve Sağlık: Çevresel Dönüşümün Bilimsel Temelleri. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1141.c4701

Lisans

Yayın Tarihi

30 December 2025

DOI