Psikolojik Esneklik: Belirsizlikte Performansı Sürdürmek
Şu kitabın bölümü:
Karadirek,
G.
(ed.)
2026.
Belirsizlik Çağında Liderlik: İnsan, İnovasyon ve Stratejik Esneklik.
Özet
Bu bölüm, psikolojik esneklik kavramının teorik temellerine değinmekte ve psikolojik esnekliğin gelişim sürecini incelemektedir. Psikolojik esneklik, bireyin hem günlük yaşamında hem de iş yaşamında gerekli olan önemli bir kişisel yetenektir. Sosyal yaşamda bireyin kişisel gelişimini, kişilerarası ilişkilerini ve hatta sağlığını etkilerken; iş yaşamında ise iş arkadaşlarıyla kurulan ilişkilerde, örgütsel düzeyde karşılaşılan sorunlarla başa çıkmada ve işle ilgili problemleri çözmede önemli rol oynamaktadır.
Psikolojik esneklik, psikolojik katılığın karşıtı olarak ele alınmaktadır. Psikolojik katılık, psikopatolojinin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan bir süreçtir. Bireyin yaşamında istemediği deneyimlerle başa çıkamaması, kendisiyle ilgili katı bilişsel kalıplar doğrultusunda hareket etmesi, geçmiş yaşantılar ve geleceğe yönelik kaygılar nedeniyle şimdiki an’a odaklanamaması, değerlerinden uzaklaşması ve değerleri dışında davranışlar sergilemesi psikolojik katılıkla sonuçlanmaktadır. Bu noktada psikolojik esneklik, söz konusu sorunlara çözüm getiren temel bir kişisel özellik olarak değerlendirilmektedir. Psikolojik esnekliğin gelişimi ise Kabul ve Kararlılık Terapisi’nin altı temel süreci aracılığıyla gerçekleşmektedir. İlgili süreçler; kabul, bilişsel ayrışma, şimdiki an’a odaklanma, bağlamsal benlik, değerler ve kararlı eylemdir. Bu süreçler, psikolojik katılığa karşı bir engel görevi görmekte, bireyin yaşadığı içsel deneyimlere ve içinde bulunduğu koşullara bağlı olarak karşılaştığı sorunlara karşı daha esnek olmasını sağlamaktadır. Belirsizlik ise birey için yenilik, karmaşıklık ve çözümsüzlükle ilişkilendirilmekte ve artan kaygıyla birlikte performans düşüklüğüne sebep olmaktadır. Bireysel bir özellik olan psikolojik esneklik ise bireyin zor durumlar karşısında durumu kabullenme, şimdiki an’a odaklanma ve sahip olunan değerler doğrultusunda harekete geçmesini sağlayarak, belirsizlik ve performans arasındaki negatif ilişkiyi zayıflatmaktadır.
