İmalat Sektöründe Faaliyet Gösteren Firmaların PF-COCOFISO Yöntemi ile Finansal ve Ekonomik Performanslarının Değerlendirilmesi
Şu kitabın bölümü:
Önder,
K.
&
Şahin,
M.
(eds.)
2026.
İktisadi ve Mali Perspektiften Sektörel Analiz.
Özet
Bu çalışma, Borsa İstanbul (BIST) İMALAT sektöründe faaliyet gösteren ve Turkishtime AR-GE 500 (2024) listesinde Ar-Ge harcaması bakımından öne çıkan firmaların finansal ve ekonomik performanslarını bütüncül biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ar-Ge yoğun firmalarda performans, yalnızca dönemsel kârlılık göstergeleriyle açıklanamayacak kadar çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu doğrultuda çalışma, çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımını temel alarak firmaları birden fazla kriter altında eş zamanlı biçimde değerlendirip bütünleşik bir sıralama üretmektedir.
Çalışmanın yöntemsel katkısı, uzlaşım temelli yeni bir sıralama yaklaşımı olan COCOFISO yönteminin, belirsizlik ve kararsızlığı açık biçimde temsil edebilen resim bulanık kümeler (picture fuzzy sets) ile bütünleştirilmesidir. Klasik ÇKKV yaklaşımlarında değerlendirmeler çoğunlukla tek bir sayısal değere indirgenirken, resim bulanık çerçeve her gözlemi üç bileşenle ifade ederek karar ortamındaki tereddüt ve karşıt görüşleri modele dâhil etmektedir. Bu kapsamda öncelikle Turkishtime AR-GE 500 (2024) listesinden seçilen firmalar KAP/BIST verileriyle eşleştirilerek örneklem oluşturulmuş; ardından finansal ve ekonomik performansı temsil eden kriter seti tanımlanmış ve kriterlerin fayda/maliyet yönleri belirlenmiştir. Elde edilen sayısal performans göstergeleri, belirlenen dönüşüm ölçeği aracılığıyla resim bulanık değerlere dönüştürülmüş; böylece her firma-kriter hücresi üyelik-kararsızlık-karşıtlık bileşenleri ile temsil edilmiştir.
PF-COCOFISO prosedüründe firmaların kriter performansları, COCOFISO’nun uzlaşım mantığı çerçevesinde hem toplamsal hem de çarpımsal değerlendirme bileşenleri üzerinden bütünleştirilmekte; farklı değerlendirme stratejilerinden türetilen ara skorlar nihai performans skoruna dönüştürülerek firmaların sıralaması elde edilmektedir. Bu yapı, tek bir agregasyon mantığına bağlı kalmadan daha dengeli ve kararlı sonuçlar üretmeyi hedefler. Son aşamada alternatif ağırlık senaryoları ve duyarlılık analizleri uygulanarak sıralama sonuçlarının kararlılığı test edilmiş; böylece yöntemin güvenilirliği ve bulguların sağlamlığı desteklenmiştir.
