1990’lı yıllar, küresel ölçekte ekonomik ve ticari yapının yeniden şekillendiği bir dönem olmuştur. 1991 yılı sonunda Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte merkezi planlı ekonomik sistem de son bulmuştur. Planlı ekonomik sistemin son bulmasıyla birlikte, Doğu Bloku ülkeleri sistem arayışına girmişlerdir. Bu ülkeler kısa sürede merkezi planlamaya dayalı ekonomik sistemden serbest piyasa ekonomisine geçişi benimsemiş olup, geçiş reform programlarını uygulamaya başlamışlardır.

Geçiş sürecine giren söz konusu ülkeler yalnızca kurumsal ve makroekonomik dönüşüm yaşamamış; aynı zamanda enerji sektöründe de köklü yapılanma sürecine girmiştir. Devlet kontrolündeki üretim ve dağıtım yapıları yeniden düzenlenmiş, özelleştirme uygulamaları hız kazanmış ve enerji piyasalarına yönelik reformlar hayata geçirilmiştir. Dönüşümle birlikte, enerji arz güvenliği, dışa bağımlılık, fiyat mekanizmasının işleyişi ve enerji verimliliği gibi alanlarda önemli sonuçlar doğmuştur.

Bağımsızlık sonrası Sovyet ardılı ülkelerde; enerji arz yapısı, talep kompozisyonu ve dışa bağımlılık düzeyleri bakımından belirgin biçimde farklılaşma başlamıştır. Bu ülkelerin bir kısmı zengin enerji kaynaklarına sahipken, bir kısmı sınırlı imkânlara sahip olmuş ve dışa bağımlı hale gelmiştir. Sovyet döneminde bütüncül biçimde yönetilen enerji kaynaklarının dağılımı, yeni ulusal sınırlar çerçevesinde yeniden şekillenmiştir.

Bu bölümde, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan ülkelerde enerji ve kaynaklarının arz-talep ilişkisi ele alınmıştır. Ayrıca enerji kaynaklarına sahip olmanın ekonomik büyüme üzerindeki etkileri incelenmiştir. Enerji arzındaki artışın üretim hacmi ve ihracat performansı üzerindeki yansımaları değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, enerji sektörünün söz konusu ülkelerde ekonomik büyümeye doğrudan katkı sağladığını göstermektedir. Özellikle enerji ihracatçısı ülkelerde enerji gelirlerinin yatırım, kamu harcamaları ve döviz rezervleri aracılığıyla büyüme sürecini desteklediği, buna karşılık enerji ithalatçısı ülkelerde arz güvenliği ve fiyat dalgalanmalarının büyüme üzerinde sınırlayıcı etkiler oluşturduğu tespit edilmiştir.