Fonksiyonel gıdalar, fizyolojik ve metabolik işlevler üzerinde faydalı etkiler göstererek bireylerin yaşam kalitesini artırmayı amaçlayan besinlerdir. Geleneksel ve zenginleştirilmiş gıdalar dâhil olmak üzere farklı türleri bulunan fonksiyonel gıdalar; enerji desteği, performans artırma, cilt sağlığını destekleme ve kalp-damar hastalıklarını önleme gibi çeşitli yararlar sağlamaktadır. Bu ürünlerin popülaritesi, sağlık bilinci, tüketici davranışları, güvenlik, maliyet ve kültürel alışkanlıklar gibi faktörlerden etkilenmektedir. Günümüzde kaynakların azalması, çevre kirliliği, biyolojik çeşitliliğin kaybı ve toprak ile su kaynaklarının tükenmesi küresel ölçekte ciddi sorunlar yaratmaktadır. Ayrıca, üretilen gıdanın yaklaşık üçte birinin kaybolması veya israf edilmesi çevresel ve ekonomik baskıları artırmaktadır. Bu nedenle sürdürülebilir üretim ve tüketim modellerine geçiş kaçınılmaz hâle gelmiştir. Bitki bazlı beslenme, sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, tohum ve kuruyemiş gibi bitkisel kaynaklı gıdaların ön planda olduğu bir beslenme biçimidir ve hayvansal ürünleri büyük ölçüde dışlar. Bu çalışma, 2024–2025 yılları arasında yayımlanmış bilimsel literatürü inceleyen nitel bir derleme niteliğindedir. ScienceDirect, PubMed, EBSCO ve Google Scholar veri tabanlarında yapılan taramalar sonucunda, bitki bazlı fonksiyonel gıdaların düşük karbon ayak izi, az su ve enerji kullanımı, yüksek besin değeri ve biyolojik etkinlikleri sayesinde sürdürülebilir beslenme için önemli bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda, bitki bazlı fonksiyonel gıdalar geleceğin sağlıklı ve çevreye duyarlı beslenme anlayışını şekillendiren stratejik bir çözüm olarak öne çıkmaktadır.