Deneysel İktisat: Nedenselliğin Laboratuvardaki Arayışı
Şu kitabın bölümü:
Polat,
M.
(ed.)
2025.
Modern Mikro İktisat: Teoriden Uygulamaya.
Özet
Bu ͏çalışma͏, deneysel iktisadın çıkışını, tarihsel gelişimini, yöntemsel temelini ve iktisat bilimi içindeki artan değerini geniş bir çerçevede ele almaktadır. Geleneksel iktisadın tam rasyonellik ve dengenin varsayımlarına dayanan soyut ͏yapısının, insanların gerçek hayattaki ekonomik hareketlerini açıklamada yetersiz kalması, deneysel yöntemlerin iktisadi analizlerde kullanılmasını hızlandırmıştır. Deneysel iktisat, kontrollü laboratuvar ve saha deneyleri ile insanların karar verme süreçlerini ͏izleyerek ekonomik teorilerin doğrudan test͏ edilmesine olanak sağlamaktadır. Bu yaklaşım, bireylerin karar alma süreçlerini, stratejik etkileşimleri ve piyasa dinamiklerini, standart teorilerin varsaydığı rasyonel, bencil aktör modelinin ötesine geçerek incelemeyi hedeflemektedir.
Vernon Smith ve Daniel Kahneman gibi öncüler sayesinde deneysel iktisat, ekonomi biliminde teorik argümanların dışsal doğrulukla sınanabilir olmasını sağlamıştır. Özellikle piyasa deneyleri, kamu malları oyunları ve ihale mekanizmalarının laboratuvar versiyonları, teorik denklemlerin pratikte nasıl işlediğini gözler önüne sermiştir. Deneysel bulgular, piyasa dengesine ulaşma süreçlerinin, bilgi asimetrisi ve davranışsal önyargılar gibi faktörlerden önemli ölçüde etkilendiğini göstermiştir. Sahadaki davranışın standart ekonomik modellere tam olarak uymadığını ortaya koyan bu çalışmalar, davranışsal iktisatla entegrasyon sürecini hızlandırmıştır. Son yıllarda artan teknoloji kullanımıyla büyük ölçekli çevrim içi deneyler de heterojen bireylerin karar kalıplarını anlamada yeni fırsatlar sunmaktadır. Deneysel iktisat hem teorik çerçeveleri zenginleştiren hem de politika tasarımına ampirik bir temel sağlayan disiplinlerarası bir yaklaşım olarak akademik ve uygulamalı araştırmalarda merkezi bir konumda yer almaktadır. Gelecekte ise deneysel iktisadın yapay zekâ destekli deney tasarımları, büyük veri analitiği ve çevrim içi platformlarla heterojen davranışların incelenmesini daha da derinleştireceği; mekânsal ve dinamik karar süreçlerini modelleyerek politika değerlendirmelerinde daha güçlü çıkarımsal araçlar sunacağı ön görülmektedir. Bu gelişmelerle teorik ve ampirik ekonomi arasındaki etkileşim daha güçlenmiş olacaktır.
