Vergilendirmenin Gerekçelendirilmesi: Fayda ve Ödeme Gücü Prensibine Genel Bir Bakış
Şu kitabın bölümü:
Albayrak,
M.
(ed.)
2025.
Kamu Maliyesi Alanında Kuramdan Politikaya Seçili Araştırmalar.
Özet
Vergilerin, sürekli bir kamu finansman kaynağına dönüşmesiyle birlikte tartışılan konulardan birisi de vergilerin gerekçelendirilmesi olmuştur. Bu konudaki tartışmaların odağında, fayda prensibi ve ödeme gücü prensibi yer almaktadır. Her ne kadar çağdaş kamu ekonomisi teorisinde ödeme gücü prensibi sıklıkla vurgulansa da fayda prensibine ilişkin de geniş bir literatür mevcuttur. Bu literatürün oluşmasında, İtalyan ve İsveçli iktisatçıların payı büyüktür. Bu çalışmada, günümüz kamu maliyesi alanında genel kabul görmüş olan ödeme gücü prensibi ile fayda prensibinin üstün yönleri ve kısıtlılıkları tarihi bir bakış açısı ile açıklanmaktadır. Her iki prensibin de pratikte kısıtlılıkları olmasına rağmen; fayda ilkesindeki zorluklar, henüz aşılamadığı için bu ilke günümüzde genel bir vergilendirme ilkesi olarak uygulanmamaktadır. Çalışmada her iki prensip; bir prensibin diğerine olan üstünlüğünü ispatlamak gayesi olmadan, objektif bir bakış açısı ile ele alınmaktadır. Ödeme gücü prensibi, uygulanabilirliği ve yatay-dikey eşitliği sağlamada avantajlara sahipken; fayda prensibi etkinlik ve dağıtımcı-işlemsel adalet avantajlarına sahiptir. Ödeme gücü prensibindeki tartışmalar, ödeme gücünün tespitindeki güçlüklere ilişkindir. Fayda prensibinde ise (özellikle tam kamusal mallarda) faydanın ölçümü sorunu aşılamamıştır.
