Fosil Yakıtlardan Çıkış Sürecinde Adil Dönüşüm: İstihdam, Bölgesel Kırılganlıklar ve Sosyal Politika
Şu kitabın bölümü:
Berkün,
S.
(ed.)
2025.
Dünya'da ve Türkiye'de Çalışma Yaşamında Dezavantajlı Grupların Durumu ve Sosyal Politikalara Yansıması.
Özet
Bu çalışma, fosil yakıtlardan çıkış sürecinin istihdam, bölgesel kalkınma ve sosyal politika üzerindeki etkilerini adil dönüşüm çerçevesi içinde ele almaktadır. Küresel ölçekte hızlanan düşük karbonlu dönüşüm, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını zorunlu kılarken; fosil yakıt sektörlerinde çalışan işçiler, bu sektörlere bağımlı bölgeler ve kırılgan hanehalkları açısından çok boyutlu sosyoekonomik riskler üretmektedir. Bu nedenle, fosil yakıt sektörlerinde ortaya çıkan iş kayıplarının yalnızca istihdam düzeyinde değil, yaşam boyu refah, toplumsal statü, bölgesel eşitsizlikler ve enerji yoksulluğu üzerinden nasıl derinleştiği önemli bir araştırma konusudur. Bununla birlikte, Almanya, İspanya, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin örnekleri karşılaştırmalı olarak incelenerek, farklı kurumsal ve siyasal bağlamlarda adil dönüşüm politikalarının tasarımı, kapsamı ve sınırları analiz edilmektedir. Almanya ve İspanya’da uzun vadeli planlama, müzakere edilmiş geçiş anlaşmaları ve bölgesel fonlar görece kapsayıcı sonuçlar üretirken; ABD’de ulusal düzeyde bağlayıcı bir çerçevenin yokluğu ve Çin’de mülkiyet ile kurumsal statü temelli ayrışmalar, adil dönüşümün kırılgan noktalarını görünür kılmaktadır.
Sonuç olarak, adil dönüşümün normatif temellerini enerji adaleti, mekânsal adalet, siyasal ekonomi ve işgücü odaklı yaklaşımlar üzerinden tanımlamanın; dağıtımsal, prosedürel ve tanınma adaletinin birlikte gözetilmediği politika tasarımlarının yeni eşitsizlikler ortaya çıkarabileceği görülmektedir. Bu bağlamda, bağlayıcı gelir ve emeklilik güvenceleri, yerel talep ile uyumlu aktif işgücü piyasası politikaları, bölgesel geçiş fonları, enerji yoksulluğunu hedefleyen sosyal politika araçları ve kapsayıcı yönetişim mekanizmalarından oluşan bütüncül bir politika çerçevesi önerilmektedir. Çalışma, fosil yakıtlardan çıkışın adil ya da adaletsiz sonuçlar üretmesinin kaçınılmaz olmadığını; belirleyici olanın sosyal politika tercihleri ve kurumsal tasarım olduğunu ileri sürmektedir.
