Hızlı Moda, Yavaş Felaket: Karbon Ayak İzinin Anatomisi
Şu kitabın bölümü: Ceranoğlu Terece, M. (ed.) 2026. Tekstil ve Moda Tasarımı Alanında Sürdürülebilirlik Üzerine Araştırmalar ve Değerlendirmeler.

Hülya Arabacı

Özet

Moda endüstrisi, 21. yüzyılda hızlı ve ultra-hızlı moda rejimlerinin etkisiyle estetik bir üretim alanı olmaktan çıkarak, küresel iklim krizini tetikleyen birincil karbon odaklarından biri haline gelmiştir. Bu kitap bölümü, hazır giyim sektöründe karbon ayak izinin anatomisini, ham maddeden ürünün ömür sonu senaryolarına kadar uzanan beş temel yaşam döngüsü aşaması üzerinden incelemektedir. Çalışmada, geleneksel tasarım pratiklerinin çevresel kirlilikteki rolü sorgulanmakta ve bir giysinin yaşam döngüsü emisyonlarının yaklaşık %80'inin henüz tasarım masasındaki malzeme, tedarik ve üretim kararlarıyla kilitlendiği gerçeği ortaya konmaktadır. Metodolojik olarak, Yaşam Döngüsü Analizi araçları ile Ürün Çevresel Ayak İzi Kategori Kuralları incelenmiş; ikincil veri tabanlarının yün gibi doğal elyafları dezavantajlı, polyester gibi sentetik elyafları ise temiz gösterme eğiliminde olduğu yasal ve metodolojik kısıtlar üzerinden tartışılmıştır. Ayrıca, ileri ve geri dönüşüm yöntemlerinin (mekanik ve kimyasal) termodinamik sınırları, elyaf karışımlarının ayrıştırılmasındaki teknik engeller ve yapay zeka/makine öğrenmesi entegrasyonlu eko-tasarım yazılımlarının tasarımcıya sağladığı optimizasyon fırsatları analiz edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, tasarımcının rolünün estetik bir form oluşturmaktan, döngüsel ekonomi prensiplerine dayalı, karbon odaklı bütünsel bir sistem mimarlığına evrilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Kaynakça Gösterimi

Arabacı, H. (2026). Hızlı Moda, Yavaş Felaket: Karbon Ayak İzinin Anatomisi. In: Ceranoğlu Terece, M. (ed.), Tekstil ve Moda Tasarımı Alanında Sürdürülebilirlik Üzerine Araştırmalar ve Değerlendirmeler. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1349.c5432

Lisans

Yayın Tarihi

30 June 2026

DOI

Kategoriler