Presenteeism Sendromu
Şu kitabın bölümü:
Durmuş,
Ş.
(ed.)
2026.
Çalışma Yaşamında Psikososyal Sendromlar: Örgütsel Davranış Perspektifi.
Özet
Presenteeism, çalışanların fiziksel veya psikolojik sağlık sorunları yaşamalarına rağmen işlerine devam etmeleri sonucu ortaya çıkan ve çalışan refahı, iş performansı ve örgütsel verimlilik üzerinde önemli etkiler yaratan bir çalışma yaşamı olgusudur. Başlangıçta absenteeismin karşıtı olarak değerlendirilen presenteeism, zamanla çalışanların iş yerinde bulunmalarına rağmen sağlık sorunları nedeniyle performans kaybı yaşamalarını açıklayan çok boyutlu bir kavram hâline gelmiştir. Küresel rekabetin yoğunlaşması, iş güvencesine ilişkin kaygılar, değişen çalışma biçimleri ve dijital teknolojilerin yaygınlaşması presenteeismin çalışma yaşamındaki görünürlüğünü ve önemini artırmıştır.
Presenteeism kavramının tarihsel gelişimi, etimolojik kökeni ve literatürde yer alan farklı tanımları incelenmiş; gönüllü ve zorunlu presenteeism ile hastalık temelli ve verimlilik temelli yaklaşımlar çerçevesinde kavramın farklı boyutları açıklanmıştır. Presenteeismin ortaya çıkmasında etkili olan kişisel, örgütsel ve çevresel faktörler değerlendirilmiş; kişilik özellikleri, işkoliklik, iş güvencesizliği, örgüt kültürü, liderlik uygulamaları, dijitalleşme ve uzaktan çalışma gibi değişkenlerin rolü ele alınmıştır. Ayrıca çalışan sağlığı, performans, verimlilik, iş kalitesi, iş kazaları ve ekonomik maliyetler üzerindeki etkileri çalışan, örgüt ve ekonomi perspektifinden değerlendirilmiştir.
Tükenmişlik sendromu, işkoliklik, teknostres, dijital yorgunluk, sessiz istifa, işe yabancılaşma ve iş yeri anksiyetesi gibi presenteeism ile yakından ilişkili kavramlar arasındaki bağlantılar incelenmiş; dijital çalışma ortamlarının yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan dijital presenteeism olgusu güncel çalışma yaşamı bağlamında tartışılmıştır. Son olarak çalışanların fiziksel ve psikolojik iyilik hâllerini destekleyen bireysel, yönetsel ve örgütsel müdahaleler ele alınmış; çalışan sağlığını önceleyen uygulamaların sürdürülebilir performans, örgütsel etkinlik ve uzun dönemli başarı açısından taşıdığı önem vurgulanmıştır.
