Vektör ve Zararlı Kontrolü
Şu kitabın bölümü:
Sümer,
E.
H.
&
Nur,
N.
(eds.)
2026.
Afetlerde Çevre Sağlığı: Kavramsal Çerçeve, Sağlık Hizmetleri Yönetimi ve Multidisipliner Yaklaşımlar.
Özet
Afetler; altyapı çöküşü, zorunlu göç ve bozulan hijyen koşulları nedeniyle sivrisinek, kene ve kemirgen gibi vektörlerin çoğalmasına zemin hazırlayarak halk sağlığını ciddi şekilde tehdit eder. Vektör kaynaklı hastalıklar, küresel enfeksiyonların yaklaşık %17’sini oluşturmakta ve afetlerin akut döneminden ziyade, özellikle 4 gün ile 4 hafta arasındaki toparlanma sürecinde salgın riski taşımaktadır. Afetin türü, risk altındaki hastalık tipini belirler. Sel ve aşırı yağışlar; durgun su birikintileri oluşturarak Sıtma, Dang Ateşi ve Zika gibi sivrisinek kaynaklı hastalıkları tetikler. Depremler ise kanalizasyon hasarları ve enkaz yığınları nedeniyle kemirgenlerin ve kum sineklerinin (tatarcık) artmasına yol açarak Leptospiroz ve Leishmaniasis riskini yükseltir. Ayrıca barınma alanlarındaki kalabalık, uyuz ve bit gibi doğrudan bulaşan sorunları beraberinde getirir. Küresel ısınma ise bu vektörlerin yaşam alanlarını genişleterek Akdeniz ve Avrupa gibi bölgeleri yeni risk kuşağına dahil etmektedir. Vektörle mücadelede çevresel sanitasyon, kişisel korunma ve kimyasal ve biyolojik mücadele olmak üzere üç temel strateji izlenmelidir. Durgun suların kurutulması, atıkların kapalı alanlarda imha edilmesi ve gıdaların metal kaplarda saklanması çevresel sanitasyona örnektir. Kişisel korunma insektisit emdirilmiş cibinlik kullanımı, koruyucu kıyafetler ve repellent (kovucu) uygulamalarını içermektedir. Uzman personel denetiminde minimum düzeyde ilaçlama ve larva yiyen balıklar gibi biyolojik yöntemlerin kullanılması ise kimyasal ve biyolojik mücadelede yapılacaklar arasındadır. Afet sonrası mortaliteyi azaltmak için etkin bir sürveyans sistemi kurulmalı, çevresel sanitasyon sağlanmalı ve halk bilinçlendirilerek koruyucu sağlık hizmetleri geliştirilmelidir.
Anahtar Kelimeler:
Kaynakça Gösterimi
Lisans
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yayın Tarihi
DOI
Kategoriler
Telif Hakkı (c) 2026 Ergün Haldun Sümer- Naim Nur; Serkan Çelikgün- İmran Şahin Düz- Sanem Nemmezi Karaca- Naim Nur- Nagehan Ekici Koşaroğlu- Nurcan Bağlam- İrem Akova- Şahin Yıldırım- İbrahim Furkan Sarkım- Zeynep Sümer- Yaşam Deniz- Nuriye Dinç- Yeltekin Demirel- Emre Sarı- Elif Alıcı Bıyık- Veysel Kenan Çelik- Yusuf Kenan Tekin- İlhan Korkmaz- Gülaçan Tekin- Ergün Sümer- Gülay Yıldırım- Sema Merve Sümer- Ferdağ Yıldırım