Bu bölüm, Türkiye’de ilkokul sınıflarını yalnızca öğretimsel bir alan olarak değil; sosyal adaletin ve öğrencinin özneleşme sürecinin eş zamanlı üretildiği mikro-politik mekânlar olarak yeniden kavramsallaştırmaktadır. Eleştirel pedagoji (Freire, 1970) ve Fraser’ın (1998) yeniden dağıtım, tanınma ve temsiliyet çerçevesi temel alınarak; sınıf içi söylem düzenlemeleri, müfredat temsilleri, değerlendirme sistemleri ve kapsayıcılık pratikleri adalet üretim mekanizmaları olarak analiz edilmektedir.

Bölümün özgün katkısı, yapısal sosyal adalet analizini Öz-Belirleme Kuramı (Ryan & Deci, 2000, 2017) ile ilişkilendirerek motivasyonel ve psikolojik boyutla bütünleştirmesidir. Bu bağlamda yeniden dağıtım yeterlik deneyimiyle, tanınma ilişkililik ihtiyacıyla ve temsiliyet özerklik desteğiyle kuramsal olarak ilişkilendirilmiştir. Böylece sosyal adalet yalnızca kaynakların eşit dağılımı olarak değil; öğrencinin kendisini yetkin, değerli ve özerk bir özne olarak deneyimleyebilme kapasitesiyle birlikte ele alınmaktadır. Merkezi müfredat yapısı, sınav odaklı sistem ve artan kültürel çeşitlilik bağlamında Türkiye’de ilkokul, demokratik oluşum açısından kritik bir eşik olarak konumlandırılmaktadır. Öğretmen, bu bağlamda hem yapısal adaletin pedagojik üreticisi hem de öğrencinin motivasyonel ihtiyaçlarının destekleyicisi olarak merkezi rol üstlenmektedir.

Bölüm, sosyal adalet odaklı ilkokul modelini; demokratik pedagoji, eşitlikçi kaynak dağılımı, özerklik desteği, yeterlik geliştirme ve aidiyet inşasını bütünleştiren disiplinler arası bir çerçeve olarak önermektedir.