Bu çalışma birbiriyle organik olarak bağlantılı üç soruyu tek bir akademik çerçevede ele almaktadır. Birinci soru karşılaştırmalıdır: Kohlberg, Gilligan, Fowler ve Maslow'un ahlaki ve inanç gelişimi kuramları ile İslam tasavvuf geleneğinin insân-ı kâmil ideali arasındaki yapısal benzerlikler ve köklü farklılıklar nelerdir? İkinci soru tarihsel ve bilim-eleştirisel niteliktedir: İslam-Anadolu irfan geleneğinin ürettiği kavramlar hangi mekanizmalarla Batı bilimine atıfsız ya da eksik atıflı biçimde geçmiştir; bu durum yeni kavram ortaya koyan ya da başkaları tarafından geliştirilmiş kavramları sahiplenmiş görüntüsü veren araştırmacılar için etik açıdan ne anlama gelmektedir? Üçüncü soru ise köken zincirini tamamlamaktadır: İslam âlimleri hangi Yunan ve Helenistik kaynaklardan beslendiklerini açıkça belirtmişlerdir; bu kaynakları nasıl dönüştürerek Türk-İslam kültürüyle yeniden inşa etmişlerdir? Çalışma, Türkçe akademik literatüre kültürlerarası psikoloji, din psikolojisi ve bilim tarihi yazımı alanlarında bütünleşik ve özgün bir kuramsal katkı sunmayı amaçlamaktadır.