Yüksek Riskli Sistemlerde Kararlar ve Etik Sonuçları

Özet

Bu çalışma, yüksek riskli sosyo-teknik sistemlerde alınan kararların yalnızca teknik doğruluk ya da hukuki uygunluk üzerinden değil; etik sorumluluk, kurumsal kültür, liderlik ve risk yönetimi bütünlüğü içinde değerlendirilmesi gerektiği temel varsayımından hareket etmektedir. Havacılık sektörü merkez alınarak geliştirilen analiz, Boeing 737 MAX vakasını tekil bir teknik arıza ya da yazılım hatası olarak ele almak yerine, karar alma süreçlerinde biriken yönetsel tercihlerin, bastırılmış uyarıların ve normalleşen sapmaların nasıl ölümcül sonuçlar doğurabildiğini göstermektedir.

Çalışmanın temel katkısı, “karar kalitesi” kavramını sonuç odaklı başarı–başarısızlık ikiliğinden ayırarak, savunulabilirlik, gerekçelendirilebilirlik ve etik süreklilik ekseninde yeniden tanımlamasıdır. Bu yaklaşım, kötü kararların iyi sonuçlar verebileceği; buna karşılık yüksek kaliteli kararların da olumsuz sonuçlanabileceği gerçeğini görünür kılmakta ve karar kalitesinin ancak süreç temelli bir disiplin olarak korunabileceğini ortaya koymaktadır.

Kitapta, teknik sistemler ile insan faktörü, kurumsal yönetişim ve liderlik davranışları arasındaki etkileşim, Entegre Risk Yönetimi (IRMf) perspektifiyle bütüncül biçimde ele alınmaktadır. Psikolojik emniyetin yokluğu, organizasyonel sessizlik, etik körlük ve üretim baskısının normalleşmesi gibi olguların, riskin görünmezleşmesine nasıl katkı sunduğu ayrıntılı biçimde analiz edilmektedir. Ayrıca algoritmik karar sistemleri ve insan–makine etkileşimi bağlamında, etik sorumluluğun otomasyonla ortadan kalkmadığı; aksine daha karmaşık ve dağıtık hale geldiği vurgulanmaktadır.

Bu eser, yalnızca havacılık profesyonellerine değil; enerji, sağlık, finans, savunma sanayii, dijital platformlar ve büyük kamu projeleri gibi yüksek riskli alanlarda çalışan yöneticilere, yönetim kurulu üyelerine ve politika yapıcılara yönelik evrensel dersler sunmaktadır. Çalışma, yüksek riskli dünyada sürdürülebilir güvenin ancak emniyet, etik ve liderliğin aynı sistemin ayrılmaz parçaları olarak ele alındığı bir karar mimarisiyle mümkün olabileceğini savunmaktadır.

Kaynakça Gösterimi

Ünal, O. (2026). Yüksek Riskli Sistemlerde Kararlar ve Etik Sonuçları. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1166

Lisans

Yayın Tarihi

9 January 2026

ISBN

PDF
978-625-8562-67-5

DOI

İstatistikler

Görüntülenme
30
İndirilme
9

Kategoriler