Türkiye'de Sığır ve Tavuk Eti Talebinin Görünüşte İlişkisiz Regresyon Yöntemiyle Analizi
Şu kitabın bölümü:
Önder,
K.
&
Şahin,
M.
(eds.)
2026.
İktisadi ve Mali Perspektiften Sektörel Analiz.
Özet
Bu çalışma, Türkiye’de 1994-2022 dönemini kapsayan yıllık verilerle sığır ve tavuk eti talebinin dinamiklerini Görünüşte İlişkisiz Regresyon (SUR) yöntemiyle analiz etmektedir. Hayvansal protein talebinin eşanlı yapısını inceleyen modelde; kişi başına sığır ve tavuk eti tüketim miktarları bağımlı değişkenler; reel kişi başına gelir, sığır eti/tavuk eti göreli fiyatı, koyun eti/tavuk eti göreli fiyatı ve kentleşme oranı ise açıklayıcı değişkenler olarak kullanılmıştır. Değişkenlerin birinci farkta durağan (I(1)) olduğunun tespit edilmesinin ardından, uzun dönemli ilişkiler SUR yaklaşımıyla, kısa dönemli dinamikler ise Hata Düzeltme Modeli (SUR-ECM) ile tahmin edilmiştir.
Uzun dönem analiz sonuçları, sığır eti talebinin kendi göreli fiyatına karşı yüksek duyarlılık sergilediğini (-0,96) ve koyun eti fiyatı ile güçlü bir ikame ilişkisi içinde olduğunu (1,39) ortaya koymaktadır. Gelir esnekliği her iki ürün için pozitif ve anlamlı bulunurken, tavuk etinin gelire olan duyarlılığı (0,06) sığır etinden (0,05) görece yüksektir. Şaşırtıcı bir bulgu olarak, kentleşme oranının uzun dönemde sığır eti talebi üzerinde negatif bir etkisi (-0,20) gözlenmiştir.
Kısa dönem analizinde sığır eti için hata düzeltme terimi katsayısı -0,05 olarak hesaplanmış ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bu bulgu, sistemde meydana gelen kısa dönemli sapmaların uzun dönem dengesine geri döndüğünü doğrulamaktadır. Sığır eti talebi kısa dönemde gelir şoklarına negatif tepki verirken, tavuk eti talebi pozitif yönlü eğilimini korumaktadır. Sonuçlar, Türkiye’de et talebinin fiyat ve gelir değişkenlerine ek olarak demografik dönüşümlerden ve ürünler arası çapraz geçişkenliklerden dinamik bir şekilde etkilendiğini kanıtlamaktadır. Bu durum, hayvancılık politikalarının sığır ve beyaz et piyasalarını bütünleşik bir sistem olarak ele alması gerektiğini göstermektedir.
