Töreli Tarih Anlayışına Dair Bir Deneme: “Töreye Tarih Penceresinden Bakmak”
Şu kitabın bölümü:
Çark,
Ö.
&
Uçgan,
N.
(eds.)
2025.
Alanlararası Töreli İlmî Çalışmalar I.
Özet
Töre, Türkçe sözlükte örf, adet, gelenek ve görenek şeklinde tanımlanmaktadır. Bugün ülkemizin birçok yöresinde de bu anlamda kullanılmaktadır. Buna ek olarak tarihi süreçte türemek, yasa vb. anlamlarında da kullanılmış olan töre bu geniş anlamları itibarıyla konusu insan olan neredeyse bütün sosyal bilimleri ilgilendirmektedir. Bu çalışmanın amacı; törenin tarihi ilgilendiren anlamını belirleyip buna dair deneme mahiyetinde tespitlerde bulunmaktır. Tarihçi töreyi hükümdar dâhil milleti meydana getiren fertlerin uymaları gereken yazılı olmayan kurallar şeklinde tanımlar. Eski Türk devlet geleneğinde töreye yüklenen anlam çok büyüktür. Kağanın töreyi göz önünde bulundurarak devleti eşitlik ve adalet ilkeleri doğrultusunda yönetmesi iktidarın ve devletin devamlılığı açısından büyük önem arz eder. Türklerin İslamiyet’i benimsemesiyle birlikte hem devlet işlerinde hem de insanların günlük yaşamlarında şer’î hükümler geçerli oldu. Bununla birlikte, İslam dininin hükümleriyle çelişmeyen töreye ilişkin hususlar işlerliğini korudu. İlk Müslüman Türk devletlerinden itibaren şer’î hukukun yanında sultanların kendi iradeleri ile yönetime dair ortaya koydukları prensipler bir başka deyişle töreye ilişkin hususlar örf adı altında uygulamaya konuldu. Örfî hukuku formüle edip devlet hayatında başarılı bir şekilde uygulayan devletlerin başında Osmanlı Devleti gelir. Osmanlı Devleti’nde İslam hukuku, yaygın kullanımı ile şer’î hukuk, padişah tarafından ihdas edilen kurallar ise örfî hukuk olarak anılmaya başlamıştır. Böylece şer’î ve örfî hukuk birbirini tamamlayarak Osmanlı hukukunu meydana getirmiştir.
