Ticaretin Mekânı, Dönüşümün İzleri: İzmir Kemeraltı’nda Bir Depo Yapısı
Şu kitabın bölümü:
Seyfi,
S.
(ed.)
2025.
Sanat Tarihinde İzler ve İz Bırakanlar.
Özet
Bu çalışma, İzmir’in tarihsel ticaret merkezi olan Kemeraltı’nda yer alan ve günümüzde işlevini yitirmiş bir depo yapısının mimari özelliklerini, geçirdiği dönüşümleri ve restitüsyon olanaklarını incelemeyi amaçlamaktadır. Yemişçiler Çarşısı içinde konumlanan yapı, Kemeraltı’nın 17. yüzyıldan itibaren gelişen ticari dokusu içerisinde şekillenen depolama işlevli yapılar arasında değerlendirilmektedir. Yapının inşa tarihine ilişkin doğrudan bir belge bulunmamakla birlikte, inşa malzemesi, plan kurgusu ve cephe özellikleri ile çevresindeki benzer yapılar dikkate alındığında, 19. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilmiş olması muhtemel görünmektedir.
Çalışmada, yapının günümüze ulaşan mimari izleri, raspa çalışmaları sırasında ortaya çıkan bulgular ve arşiv belgeleri birlikte ele alınmıştır. Bu veriler doğrultusunda, yapının iki ana döneme ait izler taşıdığı tespit edilmiştir. Birinci dönemde, zemin ve birinci katın bütüncül bir depo mekânı olarak kurgulandığı, ahşap döşemenin demir sütun ve putrellerle taşındığı anlaşılmaktadır. İkinci dönemde ise, 1975 yılında gerçekleştirilen müdahalelerle yapının işlevinin değiştirildiği, zemin katın perde duvarlarla bölünerek beş ayrı dükkâna dönüştürüldüğü görülmektedir. Bu süreçte, cephe açıklıkları genişletilmiş, betonarme ve tuğla malzemeli ekler yapılmış ve yapının özgün mekânsal kurgusunda önemli değişiklikler meydana gelmiştir.
Yangın sonrası büyük ölçüde tahrip olan yapının, buna karşın restitüsyonuna olanak sağlayacak ölçüde özgün veriler taşıdığı anlaşılmaktadır. Yapının özgün mimari kimliğini esas alan bir restorasyon ve yeniden kullanım yaklaşımının, hem yapının fiziksel sürekliliğini sağlaması hem de Kemeraltı’nın tarihsel ticaret dokusuna katkı sunması açısından önemli olduğu değerlendirilmektedir.
