Kentli Haklarının Uluslararası Normatif Çerçevesi: Belgeler, İlkeler ve Uygulama Sınırlılıkları
Şu kitabın bölümü: Atalay Şimşek, S. & Karhan, G. (eds.) 2025. Sosyal Bilimlerde Güncel Paradigmalar ve Uygulama Pratikleri.

Nihal Şirin Pınarcıoğlu Ocakhan
Batman Üniversitesi

Özet

Bu kitap bölümü, kentli haklarının uluslararası belgeler aracılığıyla nasıl tanımlandığını, kapsamının hangi ilkeler çerçevesinde şekillendiğini ve insan haklarının mekânsal boyutunun bu metinlerde nasıl görünür kılındığını incelemektedir. Çalışma, insan haklarının klasik biçimde ulus-devlet merkezli bir yaklaşımla ele alınmasının, hakların gündelik kentsel yaşamda nasıl deneyimlendiğini açıklamakta yetersiz kaldığı varsayımından hareket etmektedir. Bu bağlamda kentler, hakların yalnızca ihlal edildiği değil; aynı zamanda somutlaştığı, müzakere edildiği ve katılımcı yerel yönetim pratikleri aracılığıyla kurumsallaştığı temel siyasal-toplumsal mekânlar olarak ele alınmaktadır.

Kentli hakları, insan haklarının kentsel ölçekte uygulanmasına odaklanan normatif bir çerçeve olarak kavramsallaştırılmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, kentli haklarının kurumsallaşma sürecini; Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı (1985), Avrupa Kentsel Şartı I (1992), Dünya Kent Hakkı Şartı (2005), Avrupa Kentsel Şartı II (2008), Kentte İnsan Hakları İçin Küresel Şart–Gündem (UCLG, 2011), BM-Habitat Belgeleri (1976-2016) Avrupa Kentsel Şartı III (2023) gibi temel uluslararası ve bölgesel belgeler üzerinden analiz etmektedir.

Bulgular, kentli haklarının normatif içeriğinin zaman içinde barınma, çevre, katılım, eşitlik, kültür, dijital haklar ve sürdürülebilirlik gibi alanları kapsayacak biçimde genişlediğini göstermektedir. Bununla birlikte bu hakların ağırlıklı olarak yumuşak hukuk (soft law) araçlarıyla tanımlanması, bağlayıcılık ve uygulanabilirlik açısından önemli sınırlılıklar yaratmaktadır. Çalışma, kentli haklarının uluslararası ilkesel çerçevesinin yerel demokrasiyi ve hak temelli katılımcı bir kentsel yönetimi güçlendiren önemli bir referans sunduğunu, ancak etkin bir uygulama için katılımcı yönetim, kurumsal kapasite ve yetki-kaynak dengesizliğini gideren daha güçlü mekanizmalara ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır.

Kaynakça Gösterimi

Pınarcıoğlu Ocakhan, N. Ş. (2025). Kentli Haklarının Uluslararası Normatif Çerçevesi: Belgeler, İlkeler ve Uygulama Sınırlılıkları. In: Atalay Şimşek, S. & Karhan, G. (eds.), Sosyal Bilimlerde Güncel Paradigmalar ve Uygulama Pratikleri. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1130.c4619

Lisans

Yayın Tarihi

30 December 2025

DOI

Kategoriler