Türkiye’de Ar-Ge Destekleri: 2053 Türkiye Vizyonu Bağlamında Genel Bir Değerlendirme
Şu kitabın bölümü: Albayrak, M. (ed.) 2025. Kamu Maliyesi Alanında Kuramdan Politikaya Seçili Araştırmalar.

Cemil Altun
Aksaray Üniversitesi
Osman Pehlivan

Özet

Bu çalışmada, Türkiye’de araştırma-geliştirme (Ar-Ge) desteklerinin Türkiye 2053 vizyonuyla ne ölçüde uyumlu olduğu kavramsal ve karşılaştırmalı bir çerçevede incelenmektedir. Çalışma, çağdaş büyüme kuramları ve ulusal yenilik sistemi yaklaşımı doğrultusunda bilim, teknoloji, inovasyon ve Ar-Ge kavramlarını tartışarak Ar-Ge politikalarının uzun dönemli kalkınma ve rekabet gücü açısından neden stratejik bir politika alanı oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye 2053 vizyonunun insan kaynağına dayalı kalkınma, teknoloji-yoğun üretim, yüksek teknoloji ihracatı ve küresel ölçekte rekabetçi bir inovasyon ekosistemi hedefleri, bu çerçevede analizin referans noktasını oluşturmaktadır. Yöntem olarak, Türkiye’nin Ar-Ge mevzuatı ve kurumsal destek mimarisi nitel belge analiziyle ele alınmakta; TÜBİTAK, KOSGEB, teknoparklar, 4691 ve 5746 sayılı kanunlar ile yeni yatırım teşvik sistemi kapsamındaki araçlar sistematik biçimde sınıflandırılmaktadır. Buna paralel olarak, OECD, Dünya Bankası ve Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) verileri kullanılarak Ar-Ge harcamaları, Ar-Ge personeli, işletme Ar-Ge harcamaları, kamu sübvansiyonları ve vergi teşvikleri, patent başvuruları, yüksek teknoloji ihracatı ve küresel inovasyon endeksi göstergeleri bakımından Türkiye, seçili akran ülkeler ve rol model Güney Kore karşılaştırılmaktadır. Bulgular, Türkiye’de Ar-Ge harcamaları ve insan kaynağında dikkate değer artışlar olmakla birlikte, özellikle işletme Ar-Ge’si, KOBİ’lerin sisteme katılımı, çıktı göstergeleri ve savunma sanayii dışı sektörlere yaygınlaşma bakımından belirgin farkların sürdüğünü göstermektedir. Sonuç olarak, çalışmada 2053 vizyonunun öngördüğü yüksek katma değerli üretim ve inovasyon kapasitesine ulaşılabilmesi için mevcut Ar-Ge destek sisteminin özel sektör, özellikle KOBİ’ler odaklı; bölgesel dengesizlikleri gözeten, önceliklendirilmiş ve etki değerlendirmesine dayalı bir yapıya doğru yeniden ölçeklendirilmesi gerektiği savunulmakta; böyle bir dönüşümün Türkiye’yi hem akran ülke grubuna hem de rol model konumundaki ekonomilere yakınlaştıracağı ileri sürülmektedir.

Kaynakça Gösterimi

Altun, C. & Pehlivan, O. (2025). Türkiye’de Ar-Ge Destekleri: 2053 Türkiye Vizyonu Bağlamında Genel Bir Değerlendirme. In: Albayrak, M. (ed.), Kamu Maliyesi Alanında Kuramdan Politikaya Seçili Araştırmalar. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1122.c4552

Lisans

Yayın Tarihi

29 December 2025

DOI

Kategoriler