Etik, İnsan Hakları ve Yapay Zekâ
Şu kitabın bölümü: Yelboğa, N. (ed.) 2026. Yapay Zekâ Çağında Sosyal Hizmet: Uygulama ve Gelecek.

Merve Karaman
Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı

Özet

Yapay zekâ, son yıllarda algoritmik gelişmeler, büyük veri kapasitesindeki artış ve hesaplama gücünün yaygınlaşmasıyla birlikte birçok alanda olduğu gibi sosyal hizmet uygulamalarında da önemli bir dönüşüm yaratmıştır. Sosyal hizmet alanında yapay zekâ; risk analizi, vaka yönetimi, kriz müdahalesi, ruh sağlığı desteği, kaynakların dağıtımı ve tahmine dayalı değerlendirme gibi süreçlerde kullanılmaktadır. Özellikle çocuk koruma alanında tahmine dayalı risk modelleme, risk altındaki birey ve grupların erken belirlenmesine katkı sağlarken; Wysa ve Woebot gibi yapay zekâ destekli sohbet robotları ruh sağlığı alanında erişilebilir destek sunmaktadır. Bununla birlikte yapay zekânın sosyal hizmette kullanımı yalnızca teknik verimlilik açısından değil, etik ve insan hakları boyutları açısından da değerlendirilmelidir. Algoritmik önyargı, ayrımcılık, veri mahremiyeti ihlalleri, gözetim, şeffaflık eksikliği ve insan merkezli bakımın zayıflaması bu alandaki temel sorunlar arasında yer almaktadır. Özellikle kırılgan gruplarla çalışan sosyal hizmet uygulamalarında bu riskler daha da belirgin hâle gelmektedir. Bölümde ayrıca UNESCO’nun yapay zekâ etiğine ilişkin insan hakları merkezli ilkeleri ile sosyal hizmet mesleğinin etik değerleri arasındaki uyum ele alınmıştır. İnsan onuru, sosyal adalet, gizlilik, hesap verebilirlik ve ayrımcılık yapmama gibi ilkelerin her iki alan için de ortak bir etik temel sunduğu vurgulanmaktadır. Sonuç olarak yapay zekâ, sosyal hizmet alanında önemli fırsatlar sunmakla birlikte, mesleki etik ilkeler ve insan hakları çerçevesinde, insanı merkeze alan sorumlu bir yaklaşımla kullanılmalıdır. Ayrıca sosyal hizmet eğitiminde yapay zekâ okuryazarlığının güçlendirilmesi ve kurumsal etik rehberlerin geliştirilmesi önem taşımaktadır.

Kaynakça Gösterimi

Karaman, M. (2026). Etik, İnsan Hakları ve Yapay Zekâ. In: Yelboğa, N. (ed.), Yapay Zekâ Çağında Sosyal Hizmet: Uygulama ve Gelecek. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1227.c4930

Lisans

Yayın Tarihi

18 March 2026

DOI

Kategoriler