Yapay Zekâ Çağında Sosyal Risklerin Yeniden Dağılımı: İstihdam Riskleri ve Sosyal Politikanın Dönüşümü
Şu kitabın bölümü:
Yılmaz,
M.
(ed.)
2026.
Yapay Zeka Çağında Sosyal Sorunlar ve Sosyal Politika-I.
Özet
Küreselleşmenin yoğun biçimde maruz bıraktığı etkiler arasında çalışma ekonomisi alanı en fazla nüfuz edilen kapsam içerisinde yer almaktadır. Bu çalışma, yapay zeka çağında çalışma ilişkilerinde yaşanan sosyal risklerin artışının yanında yaratıcı yıkım mekanizmasıyla oluşan istihdam risklerinin niteliğini ve sosyal politika anlayışının dönüşümünü tartışmayı amaçlamaktadır. Teknolojik gelişmeler, belirli meslekler üzerinde ikame etkisi yaratarak iş kaybı riskini artırmakta ve işlerin görev bileşenlerini dönüştürmektedir. Böylelikle potansiyel riskleri işsizlik ortaya çıktığı anda değil çalışma ilişkilerinde yaşamın bütününe yayılan bir kırılganlık biçimi olarak tanımlanmaktadır. Yaşanan dönüşüm ile beceri uyumsuzluğu, çalışma koşullarının dalgalanması, atipik çalışmanın genişlemesi ve algoritmik yönetim gibi sebeplerden kaynaklı iş geçiş hızı artmaktadır. Nihai olarak istihdam riski; işten çıkarılma tehditi, gelir ve çalışma koşulları niteliği sorgulanması, güvencesiz çalışma ve sosyal haklara erişimin kısıtlanması gibi sosyo-politik risk alanına dönüşmektedir. Çalışma, yeni risk olgusunun dezavantajlı gruplar üzerinde asimetrik etkiler yarattığı üzerinde fikir birliğine varmaktadır. Düşük ve orta seviye beceri gerektiren rutin işlerde çalışanlar, işgücü piyasasına henüz dahil olanlar, bakım yükleri vb. sebeplerle kariyer istikrarsızlığı yaşayan kadınlar, göçmenler ve kayıt dışı çalışan gruplar, yapay zeka kaynaklı dönüşümden önemli biçimde etkilenmektedir. Bu kapsamda sosyal politik çerçevenin dönüşümü, üç basamaklı yapı içerisinde ele alınmaktadır. Öncelikle pasif korumaların kapsayıcı biçimde güncel hale getirilmesiyle; kısa çalışma ve gelir telafisi araçları, atipik çalışanları kapsayan sigorta tasarımları, taşınabilir haklar ön plana çıkmaktadır. Ardından aktif işgücü politikalarının (işbaşı eğitim, beceri kazanımı, danışmanlık vb.) yeniden kurgulanması önemli hale gelmektedir. Son olarak kazanılan hak temelli düzenleme ve algoritmik yönetişime yönelik düzenlemeler ile işi koruma hedeflerinin yanında işler arası geçiş güvencesini taahhüt eden sosyo-politik yaklaşımı merkeze alınmaktadır.
