Sürdürülebilir Modada Üretüketici (Prosumer) Pratikleri ve Giysi Dönüşümü İçin Bir Kit Önerisi
Şu kitabın bölümü:
Ceranoğlu Terece,
M.
(ed.)
2026.
Tekstil ve Moda Tasarımı Alanında Sürdürülebilirlik Üzerine Araştırmalar ve Değerlendirmeler.
Özet
Moda geniş kitlelere yayılabilen ve geniş kitlelerce kabul gören, sürekli değişim içerisinde olan, bilinenleri değiştiren, yeniliği canlı tutan, eskiyi yeni olarak gündeme getiren tüketim ve üretim odaklı bir kavramdır. Üretim ve tüketim rolleri, teknolojinin gelişmesi ile tüm sektörlerde iç içe geçmiş ve üretüketici (prosumer) kavramı ortaya çıkmıştır. Moda sektöründe de çevreye verilen zararın en aza indirilmesi için yeni gelişen pratiklerin birçoğu, üretüketici rolü ile yapılmaktadır. Çalışma kapsamında iteratür üzerinden moda sistemi içerisindeki üretüketici pratikleri incelenmiştir. Sürdürülebilirliğe, üretüketici eylemleri ile katkı sağlayan moda akımları ve pratikler de göz önünde bulundurularak; dijitalleşmenin de etkisi ile yeni becerilerle donanımlı üretüketicilerin rolleri listelenmiştir. İleri dönüşüm, tadilat gibi eylemlerin yanı sıra, ürün kişiselleştirme ve dönüştürme gibi eylemlerin de kişilerde oluşturduğu aidiyet duygusu sayesinde uzun ömürlü kullanımları ile sürdürülebilirliğe katkıları görülmektedir. Ayrıca gitgide dijitalleşen günümüz dünyasında 2. el giysi alım satımını kolaylaştıran internet sitelerini kullanan kişiler, veri akışını besleyen ve trendleri yönlendiren blog yazarları, fenomenler dahi sürdürülebilirliğe üretüketici rolleri ile katkı sağlamaktadır. Tüm bu pratikler nitel meta sentez yöntemi kullanılarak listelenmiş ve temalar altında toplanmıştır. Sonuç olarak sürdürülebilir modada, üretüketiciler 4 ana başlık altında sınıflandırılmıştır. Bunlar; fiziksel/zanaatkâr üretüketiciler, döngüsel kullanım üretüketicileri, işbirlikçi üretüketiciler ve dijital/veri üretüketicileridir.
Çalışmada dijital teknolojilerinde gelişmesi ile üretüketicilerin rollerinin ve sayılarının arttığı, sürdürülebilir eylemlerle moda sistemi içerisinde kapladıkları alanın evrimleştiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın son aşamasında, üretici tüketici eylemlerini desteklemek adına giyim eşyaları dönüşümü için, hiçbir bilgisi olmayan tüketicilerin üretüketici olabilmeleri için, giyside temel dönüşüm eylemlerini kolaylıkla yapılabilecekleri örnek bir kit içeriği tasarlanmıştır. Marka adı, ambalaj ve kit içerisinde sunulacak malzemeler listelenmiş; sürdürülebilirlik doğrultusunda çözüm önerileri farklı tasarım önerileri için farklı temalarda kit tasarımları planlanmıştır. Çalışma kapsamında önerilen kitin içerik ve ambalaj tasarımı, önceden belirlenen tasarım kriterleri doğrultusunda yapay zekâ destekli araçlar kullanılarak geliştirilmiştir. Kit içeriği, ambalajı ve marka kimliğine yönelik tasarım eskizleri yapay zekâ aracılığıyla görselleştirilmiş; ortaya çıkan tasarım önerileri, sürdürülebilir moda bağlamında üretüketici (prosumer) pratiklerini teşvik eden bir yaklaşım olarak sunulmuştur.
