Türkiye'de İllerde Yaşam Kalitesinin Çok Kriterli Analizi: Entropi Tabanlı TOPSIS Yaklaşımı
Şu kitabın bölümü: Yılmaz, N. (ed.) 2026. Çok Kriterli Karar Verme Tekniklerinde Güncel Yaklaşımlar.

Bora Kurtuluş
Doğuş Üniversitesi

Özet

Toplumsal ilerleme ve refahın ölçümü, geleneksel ekonomik göstergelerin ötesine geçerek çok boyutlu bir yapı kazanmıştır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan "2015 İllerde Yaşam Endeksi", bu doğrultuda kurgulanmış kapsamlı bir gösterge sistemi sunmasına rağmen, boyutların birleştirilmesinde kullanılan "hiyerarşik eşit ağırlıklandırma" yöntemi nedeniyle metodolojik kısıtlar barındırmaktadır. Eşit ağırlıklandırma varsayımı, verinin kendi içindeki varyansını ve göstergelerin ayırt edici gücünü göz ardı ederek sıralamalarda istatistiksel sapmalara yol açabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki 81 ilin yaşam kalitesi sıralamasını, verinin içsel bilgi yükünü dikkate alan objektif bir yaklaşımla yeniden değerlendirmektir. Bu doğrultuda, TÜİK’in 11 boyut ve 41 göstergeden oluşan veri seti referans alınarak Entropi tabanlı TOPSIS hibrit yöntemi uygulanmıştır. İlk aşamada, yaşam boyutlarının ağırlıkları Shannon Entropi yöntemiyle tamamen veri güdümlü olarak hesaplanmış; ikinci aşamada ise bu ağırlıklar TOPSIS modeline entegre edilerek illerin pozitif ve negatif ideal çözümlere olan geometrik uzaklıkları üzerinden yeni bir sıralama elde edilmiştir. Entropi analizi sonucunda, iller arası en yüksek ayırt ediciliğe sahip boyutların "Gelir ve Servet" (%19,80), "Yaşam Memnuniyeti" (%15,55) ve "Altyapı Hizmetlerine Erişim" (%13,07) olduğu; "Güvenlik" (%2,75) boyutunun ise en düşük ağırlığı aldığı saptanmıştır. TOPSIS sıralamasında, ağırlığı yüksek boyutlarda güçlü performans gösteren İstanbul, Ankara ve İzmir ilk üç sıraya yerleşirken, orijinal endeksin zirvesindeki Isparta ve Sakarya gibi illerin gerilediği, alt sıralardaki dezavantajlı illerin konumunun ise yapısal sorunlar nedeniyle korunduğu görülmüştür. Sonuç olarak bu çalışma, tek seferlik yayımlanan bu tür ulusal endekslerin rasyonel ve sürdürülebilir bir zeminde yeniden hayata geçirilmesi için karar alıcılara kanıta dayalı metodolojik bir rehber sunmaktadır.

Kaynakça Gösterimi

Kurtuluş, B. (2026). Türkiye'de İllerde Yaşam Kalitesinin Çok Kriterli Analizi: Entropi Tabanlı TOPSIS Yaklaşımı . In: Yılmaz, N. (ed.), Çok Kriterli Karar Verme Tekniklerinde Güncel Yaklaşımlar. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub1363.c5512

Lisans

Yayın Tarihi

30 June 2026

DOI

Kategoriler